염각지(念覺支)의 시작을 말하는 경전들 – 사띠의 준비
1. sīlasuttaṃ (SN 46.3)
“ye te, bhikkhave, bhikkhū sīlasampannā samādhisampannā ñāṇasampannā vimuttisampannā vimuttiñāṇadassanasampannā, dassanampāhaṃ, bhikkhave, tesaṃ bhikkhūnaṃ bahukāraṃ vadāmi; savanampāhaṃ, bhikkhave, tesaṃ bhikkhūnaṃ bahukāraṃ vadāmi; upasaṅkamanampāhaṃ, bhikkhave, tesaṃ bhikkhūnaṃ bahukāraṃ vadāmi; payirupāsanampāhaṃ, bhikkhave, tesaṃ bhikkhūnaṃ bahukāraṃ vadāmi; anussatimpāhaṃ, bhikkhave, tesaṃ bhikkhūnaṃ bahukāraṃ vadāmi; anupabbajjampāhaṃ, bhikkhave, tesaṃ bhikkhūnaṃ bahukāraṃ vadāmi. taṃ kissa hetu? tathārūpānaṃ, bhikkhave, bhikkhūnaṃ dhammaṃ sutvā dvayena vūpakāsena vūpakaṭṭho viharati — kāyavūpakāsena ca cittavūpakāsena ca. so tathā vūpakaṭṭho viharanto taṃ dhammaṃ anussarati anuvitakketi.
비구들이여, 계를 구족하고, 삼매를 구족하고, 앎을 구족하고, 해탈을 구족하고, 해탈지견을 구족한 비구들을 ①보는 것은, 비구들이여, 그 비구들에게 많은 도움이 된다고 나는 말한다. ②듣는 것은, 비구들이여, 그 비구들에게 많은 도움이 된다고 나는 말한다. ③가까이 하는 것은, 비구들이여, 그 비구들에게 많은 도움이 된다고 나는 말한다. ④시중드는 것은, 비구들이여, 그 비구들에게 많은 도움이 된다고 나는 말한다. ⑤기억하는 것은, 비구들이여, 그 비구들에게 많은 도움이 된다고 나는 말한다. ⑥뒤따르는 출가는, 비구들이여, 그 비구들에게 많은 도움이 된다고 나는 말한다. 그것은 무엇 때문인가? 비구들이여, 그러한 비구들로부터 법을 배워서 그는 몸의 떠남과 마음의 떠남이라는 두 가지 떠남으로 머물기 때문이다. 그는 이처럼 떠남으로 머물면서 그 법을 계속해서 기억하고 계속해서 위딱까 한다.
yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathā vūpakaṭṭho viharanto taṃ dhammaṃ anussarati anuvitakketi, satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti; satisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti; satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati. so tathā sato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinati pavicarati parivīmaṃsamāpajjati.
비구들이여, 비구가 그렇게 떠남으로 머물면서 그 법을 계속해서 기억하고 계속해서 위딱까 할 때 비구에게 염각지(念覺支)가 시작된다. 그때 비구는 염각지를 닦는다. 그때 염각지는 비구에게 닦여져 완성으로 나아간다. 그는 그렇게 알아차리면서 머물면서 그 법을 지혜로써 조사하고 검사하고 철저히 관찰한다.
2. ānāpānassatisuttaṃ (MN 118.1), paṭhamāanandasuttaṃ (SN 54.13), dutiyabhikkhusuttaṃ (SN 54.16)
“evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, ānāpānassati evaṃ bahulīkatā cattāro satipaṭṭhāne paripūreti.
비구들이여, 이렇게 들숨날숨에 대한 사띠를 닦고 이렇게 많이 행하면 사념처를 성취한다.
“kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā kathaṃ bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti? yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ, upaṭṭhitāssa tasmiṃ samaye sati hoti asammuṭṭhā. yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno upaṭṭhitā sati hoti asammuṭṭhā, satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti. satisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
비구들이여, 사념처(四念處)를 어떻게 닦고 어떻게 많이 행하면 칠각지(七覺支)를 성취하게 되는가? 비구들이여, 비구가 몸에서 몸을 놓치지 않고 관찰하며 머물고, ātāpī sampajāno satimā하여 세상에서 간탐과 고뇌를 제어할 때, 그때 잊혀지지 않는 사띠가 확립된다. 비구들이여, 비구에게 잊혀지지 않는 사띠가 확립될 때, 그때 염각지(念覺支)가 시작된다. 그때 비구는 염각지를 닦는다. 그때 염각지는 비구에게 닦아져서 성취로 나아간다.